آلرژی برخی به دیپلماسی/ به نتیجه رساندن مذاکرات شجاعت می خواهد!
به گزارش پایگاه خبری جامعه خبر، محمدجواد ظریف در گفتگویی به تشریح تشریح عملکرد دستگاه دیپلماسی کشور در چهار سال گذشته پرداخته است که شرح مهمترین آنها در زیر می آید:
*زمان به میوه نشستن تلاشها در چارچوب برجام به تدریج فرا میرسد، برای تداوم اقتدار ایران نیاز است سیاستهای چهار سال گذشته ادامه یابد.
*یکی از مهمترین اهداف وزارت امور خارجه در چهار سال گذشته که گسترش و تعمیق تعاملات اقتصادی بوده است، امروز سیاست خارجی به کمک معیشت مردم آمده است.
*در دولت آینده نیز سه اولویت مهم در عرصه سیاست خارجی پیگیری شود که مهمترین آن حفظ برجام است.
* وقتی مسوولیت وزارت خارجه را بر عهده گرفتم این احساس را داشتم که باید خودم را هزینه مردم و کشورم کنم، نه اینکه مردم و کشور را هزینه ادعاهای خود کنم. امیدوارم در این مدت بر اساس همین نگاه حرکت کرده باشم.
* اقتدار ایران در منطقه و جهان در سایه سیاستها و انتخابهای درست به دست آمده است. ما هیچگاه مردم را فراموش نکردیم، از تروریستها حمایت نکردیم و این انتخابهای درست در برابر انتخابهای غلط دیگران از جمله آمریکا و برخی از کشورهای منطقه باعث شده که ایران در یک موقعیت برتر قرار گیرد و همه اینها نتیجه انقلاب اسلامی ایران است.
*ایران قبل از دوران دولت تدبیر و امید در شرایطی قرار داشت که کسانی که از واقعیتهای انقلاب و وجود یک نظام مردم سالار دینی در منطقه نگران بودند، خیلی راحت میتوانستند نگرانیهای واقعی خود را با پوششی از سیاهنمایی از ایران و اجرای پروژه امنیتیسازی کردن ایران بپوشانند و ایران را مشکل اصلی جلوه دهند. تلاش دولت تدبیر و امید این بود که این پوشش را از روی قدرت واقعی ایران بردارد و این مسیر را فراهم کرد که ایران بتواند از واقعیتهای قدرت خود استفاده کند. چون قدرت زمانی میتواند مورد استفاده قرار گیرد که به نفوذ تبدیل شود و در نتیجه آسیبپذیری را کاهش دهد.
*نکته مهم در این راستا شجاعتی بود که برای تصمیمگیری در کشور نیاز بود. به طور قطع وارد شدن به مذاکره و رسیدن به نتیجه بسیار سختتر از مذاکره و سخنرانی بیحاصل است. برای ورود به مذاکره و حصول نتیجه باید تلاش زیادی انجام شده و حواسها در تمام طول مذاکره بر روی مساله متمرکز باشد، اما برای سخنرانی و قرائت یک متن، بعد از تهیه و تدوین سخنرانی علیالقاعده اتفاقی نمیافتد. اما مذاکره و ورود به آن شجاعت میخواهد و مهمتر از آن داشتن شجاعت برای به نتیجه رساندن مذاکرات است.
*برخی از دوستان مقداری به این موضوع آلرژی دارند که بپذیرند دیپلماسی میتواند تاثیرگذار باشد،این دوستان تصور میکنند کسانی که از دیپلماسی صحبت میکنند به دیگر ابعاد اقتدار ایران توجهی ندارند، اما واقعیت این است که ما همین قدرت را در گذشته داشتیم، از همین امکانات برخوردار بودیم ولی نه به هیچ اجلاس بینالمللی دعوت میشدیم و نه در هیچ کجا کسی ما را تحویل میگرفت. از طرفی هر روز فشارهای جدیدی بر مردم وارد میشد.
*بارها گفتهام، اگر حضور ۷۳ درصدی مردم در انتخابات سال ۹۲ نبود، کسانی که اعمال فشار بر ملت ایران را تدارک دیده بودند، احساس میکردند که به خواسته خود رسیدهاند و توانستهاند مردم را از حاکمیت جدا کنند، چراکه هدف آنها از تحریم همین موضوع بود.
*مردم ایران در راهپیمایی ۲۲ بهمن سال گذشته بعد از اینکه دولتمردان جدید آمریکا به مردم ایران اهانت کردند با حضور یکپارچه خود نشان دادند که ایرانی توهین و تهدید را نمیپذیرد و باید با ایرانی با زبان تکریم و احترام صحبت کرد. نباید ایرانی را تهدید کرد.
*نوع انتخاب مردم تاثیر اساسی در آینده کشور دارد و اینگونه نیست که نوع انتخاب کمتاثیر باشد،شما نمود تاثیر این نوع انتخاب را در فاصله سالهای ۸۴ تا ۹۲ و همچنین اتفاقاتی که بعد از ۹۲ رخ داد، مشاهده کردید. واقعیت آن است که این انتخاب است که مشخص میکند کشور در چهار سال آینده در چه مسیری حرکت میکند
*سالهای قبل در کشور از جیب و معیشت مردم برای برخی از شعارها هزینه کردیم، ولی امروز در اثر سیاستهای دولت یازدهم، سیاست خارجی به کمک معیشت مردم آمده و این نشاندهنده تفاوتی است که انتخاب مردم در روز رایگیری میتواند بر آینده کشور و معیشت آنها داشته باشد.
*غربی ها در مقطعی میخواستند ایران را تحریم نفتی کنند، به خودشان شش ماه فرصت دادند تا خودشان را در این ارتباط آماده کنند به نحوی که در ارتباط با اعمال این تحریمها ضرر نکنند. ما نیز برای اینکه شرایط را به قبل برگردانیم نیازمند به زمان هستیم. امروز سرمایهگذاران خارجی در بازار ایران حضور دارند، بانکهای خارجی با ایران تعامل میکنند و ما کمتر ناگزیر میشویم که پول خود را با چمدان حمل و نقل کنیم.
*در مقطعی میلیاردها دلار از درآمدهای مردم در اختیار کسانی قرار گرفت که معلوم نیست به بهانه دور زدن تحریمها چگونه آن اموال را حیف و میل کردند. دهها میلیارد دلار از پولی که به هر دلار آن مردم این کشور نیازمند هستند به خاطر تحریمهایی که به دلیل عدم توجه به واقعیتهای بینالمللی به این کشور تحمیل شد، هدر رفت.
* در حوزه اقتصاد وزارت خارجه دو کار مهم را انجام داده است. یکی از مهمترین کارها این بود که فکر، طراحی و برنامهریزی اقتصادی را وارد دستور کار وزارت خارجه کرد. وزارت خارجه پیش از این به دلیل واقعیتهای منطقهای و جهانی و مساله جنگ تحمیلی و موضوع هستهای همواره نگاه سیاسی و امنیتی داشته ولی ما سعی کردیم در طول این مدت نگاه اقتصادی را نیز در این وزارتخانه حاکم کنیم که در ابتدای کار دولت، مصادف با آغاز مذاکرات هستهای تاکید بر این شد که وزارت خارجه نگاه اقتصادی را در اولویت قرار دهد.
*از دیگر سو وزارت خارجه در طول این مدت تلاش کرد موانعی که موجب قفل شدن فعالیتهای اقتصادی خارجی کشور میشد را رفع کند. پیش از آن مجبور بودیم برای دور زدن تحریمها ۳۵ میلیارد دلار در اختیار کسانی قرار دهیم که معلوم نیست این پولها را چگونه حیف و میل کردند و کجا بردند. همچنین در آن مقطع به خاطر تحریمها مجبور بودیم مقادیر زیادی از ذخایر ارزی خود را جهت مبادله با دیگر کشورها به ارز محلی تبدیل کنیم یا از این سرمایهها به عنوان ضمانت سرمایهگذاری استفاده کنیم، ولی اکنون این موانع برداشته شده است.
* در مورد موضوع خرید هواپیما نگاه کنید همین دوستانی که این اتهام را مطرح میکنند که این رفت و آمدها بیفایده بوده است، از خرید هواپیما با عنوان پرواز هواپیماهای کاغذی در فضای انتخابات نام میبردند. اکنون این هواپیماهای کاغذی روی زمین است و خود آقایان بر آن سوار شدهاند.
* برای همین هواپیماها بیش از دو سال مذاکره شد. از همان روزی که برای توافق ژنو مذاکره میکردیم این دغدغه را داشتیم که چرا مردم با استرس و نگرانی باید سوار هواپیما شوند. بر اساس همین دغدغه در توافق ژنو توانستیم بحث تعمیر هواپیماهای ایرانی را بگنجانیم.
*تولیدی که مورد نظر رهبری است و باید به اشتغال منجر شود به طور قطع با محدود شدن در بازار ایران به دست نمیآید و ایشان نیز این موضوع را مطرح کردند که این تولید باید نگاهی به صادرات نیز داشته باشد. تولیدی که برای مصرفکننده ایرانی است، اما همزمان میشود آن را به خارج از کشور نیز صادرات کرد.
*صادرکنندگان خدمات فنی، مهندسی در کشور میتوانند میلیاردها دلار سالانه برای کشور درآمدزایی داشته باشند ولی به خاطر موانع بانکی دوران گذشته که از کاغذ پاره خطاب کردن تحریمها به وجود آمده بود و مردم ما را به آن وضعیت کشانده بود، نمیتوانستند در این ارتباط اقدامی انجام دهند و خدمات خود را به خارج صادر کنند. ما وظیفه داشتیم که این روند را تسهیل کنیم. اقداماتی در این زمینه انجام شده است، گرچه میدانیم هنوز به طور کامل انجام نشده و باید کارها ادامه پیدا کند.
*من سه اولویت را در سیاست خارجی مدنظر دارم. اولویت اول حفظ برجام و استفاده بهینه از آن برای معیشت مردم است. اولویت دوم تعامل با همسایگان و کشورهای منطقه است که همیشه تاکید داشتیم باید روابطمان با همسایگان بهبود پیدا کند و محیط امنی در منطقه ایجاد شود. ما در منطقه، کشوری امن هستیم ولی برای امنیت هزینه میدهیم و اگر شرایط منطقه بهبود پیدا کند این هزینه کمتر خواهد شد.
*اولویت سوم پیشرفت اقتصادی کشور است به نظرم هر دولتی که روی کار بیاید باید این سه اولویت را در نظر بگیرد و آنها را پیگیری کند. فکر میکنم گسترش بستر و سیاست کنونی بهترین راهی است که ما از طریق آن میتوانیم به این اولویتها دست پیدا کنیم.
*اینکه زائران ایرانی امسال به حج میروند اتفاق بسیار خوبی است. ما همیشه برای گفتوگو و حل و فصل مشکلات با همسایگانمان آمادگی داشتهایم و اگر دولت عربستان از سیاستهای کوتهبینانه، حمایت از گروههای تکفیری و افراطی و جنگ علیه مردم یمن دست بکشد، ما آمادگی داریم کمک کنیم روابط ایران و عربستان به سمت روابطی سازنده سوق پیداکند.
*ما هیچ وقت میانجی برخی کشورها بین ایران و عربستان را رد نکردهایم. مقامات پاکستانی، اندونزی، قزاقستانی و روسی پیشنهادهایی را در این ارتباط مطرح کردند و ما مخالفتی نکردیم. ما دنبال درگیری با عربستان نیستیم. مشکل ما با عربستان مربوط به بحث میانجی نیست. مشکل این است که عربستان به دنبال ایجاد تنش است؛ بحث میانجی و غیر میانجی مطرح نیست. آنچه لازم است تغییر کند ذهنیت و روش مقامات سعودی است.
*یک زمانی ویزا نمیدادند و انواع توهینها و اهانتها میشد اما در دولت یازدهم تلاش شد این روند تغییر کند.
*آمریکاییها تحریمهایی را علیه ایران از سال ۸۶ اعمال کردند که این تحریمها در بستر سازمان ملل متحد و شورای امنیت بود و نتیجه و اثر تحریمهای آمریکا که از سی سال پیش وجود داشت را بسیار گستردهتر کرد. اگر به روند تحریمها نگاه کنید میبینید که تحریمها یکی پس از دیگری اعمال میشد و کشورهای اروپایی و غیره به دنبال آمریکا، آنها را اجرا میکردند. حتی کشورهای کوچک مقررات تحریمها را به تمامی دستگاههایشان ابلاغ میکردند و ما این واقعیت تلخ را زمانی متوجه شدیم که پس از برجام تحریمها برداشته شد و ما مجبور شدیم یکی یکی به این کشورها برویم یا رایزنی کنیم و به آنها بگوییم که تحریمها برداشته شده است و آنها باید دستورات قدیمی را لغو کنند و لغو تحریمها را به دستگاههایشان ابلاغ کنند.
*تحریمها صادرات نفت ایران را در طی یک سال و نیم تا دو سال از دو میلیون و نیم بشکه به ۹۰۰ هزار بشکه رساند. علاوه بر کاهش صادرات نفت، آمریکاییها و اروپاییها بازار را طوری از نفت اشباع کردند که نه تنها نفت گران نشد، بلکه ارزان هم شد و نفت در دولت دهم از ۱۰۷ دلار روند نزولی به سمت ۹۶ دلار را در اوج تحریمها شروع کرد.
*بر اساس قطعنامههایی که در دولت دهم در کنگره آمریکا با پشتوانه تحریمهای شورای امنیت صادر شد، اگر همان روند گذشته ادامه مییافت، امروز صادرات نفتمان به کمتر از ۲۰۰ هزار بشکه میرسید. سوال من این است که با این میزان صادرات کدام یک از برنامههای عادی کشور قابل اجرا بود؟ کدام یک از برنامههای رسیدگی به محرومان قابل انجام بود؟ اما این هم پایان کار نبود.
*روزهای ابتدایی شروع به کار دولت یازدهم، قانونی در مجلس نمایندگان آمریکا که مدتها درباره آن بحث شده بود به تصویب رسید که بر اساس آن فروش نفت ایران در مدت کوتاهی به صفر میرسید و بر اساس آن قانون دولت آمریکا دیگر نمیتوانست حتی با ما مذاکره کند، چون دیگر اختیار تعلیق یا لغو تحریمها را نداشت و این مساله به اجازه سنا منوط میشد. همچنین اگر از سوی سنا این قانون تصویب میشد، وارد بحرانی میشدیم که آن بحران نه اینکه بگویم به جنگ اما حتما به شرایط تندتری میانجامید.
* اگر مقام معظم رهبری بحث نرمش قهرمانانه را مطرح نمیکردند و رییسجمهوری شجاعت انجام توافق را نداشت به توافق نمیرسیدیم. توافق خیلی بیشتر از خارج شدن بدون توافق از پشت میز مذاکره شجاعت میخواهد. چون در صورت خارج شدن از مذاکره، همه مردم با احساسات وطنپرستی از مذاکره کننده حمایت میکنند؛ آن وقت شاید شما سرت را بالا بگیری اما مردم پولش را میپردازند. اما الان به لطف خدا هم سرمان بالاست و هم از جیب مردم خرج نکرده ایم.
*در یک سال و چهار ماه گذشته که از اجرای برجام میگذرد هرچه پیش رفتیم موفقیتهای بیشتری داشتهایم و موانع را یکی پس از دیگری از بین بردیم. توانستیم سرمایه خارجی را وارد کشور کنیم و موانع بانکی را برای صادرات غیرنفتی حذف کنیم تا صادرکنندگان به تدریج به روشهای معمول دنیا نه از طریق صرافیها کارشان را ادامه دهند. البته هنوز در شرایط ایدهآل قرار نگرفتیم. در هر حال زمان به میوه نشستن این تلاشها به تدریج فرا میرسد و باید اجازه داد بستری که این تلاشها در آن شکل گرفته، ادامه داشته باشد تا از آن استفاده کرد.
*همچنین نیاز است با بدعهدیهای آمریکا با زبانی که آمریکا را منزوی کند نه ما را، برخورد شود. همانطور که الان اینطور است. اکنون شاهد هستیم که حتی اعضای دولت و اعضای کنگره آمریکا این ادعا را دارند که اگر وارد مسیر تقابلی با ایران شوند و از برجام خارج شوند، آمریکا را در دنیا منزوی میکنند.
*هنر دیپلماسی ایرانی این بوده است که با پشتوانه مردم، رهبری و رییسجمهور توانستیم شرایطی را ایجاد کنیم که برخلاف گذشته الان آمریکا نگران است که اگر بخواهد اقدامی علیه ایران انجام دهد یا از برجام خارج شود، نزدیکترین متحدانش از آن حمایت نکنند.
*بازگرداندن شرایط به قبل از تحریمها امری زمانبر است. همانطور که آثار رکود همان لحظه تحریم نشان داده نشد و یک سال بعد از اعمال سنگینترین تحریمها، به تدریج به رشد منهای ۶.۸ درصد رسیدیم، امروز باید برای بازگشت به شرایط قبل و بهتر از آن صبر داشته باشیم. بهعلاوه ترجمه بهبود شرایط به بهتر شدن وضع معیشت مردم نیز زمانبر است. مردم در گذشته در شرایط ناگواری زندگی میکردند و هر روز نیز آن شرایط بدتر میشد. یادمان نرفته است که وقتی به فروشگاهی میرفتیم و کالایی را خریداری میکردیم، روز بعد همان کالا را با قیمتی بالاتر خریداری میکردیم و گاهی آن کالا را اصلا به خاطر مشخص نبودن قیمتش نمیفروختند.
*امروز بعضی دوستان تلاش میکنند مردم را به فراموشی بکشانند اما مردم یادشان نرفته است در چه شرایطی بودند و الان در چه شرایطی. معتقدم امروز در بستری دیگر به سمت حل و فصل مشکلات و بهبود معیشت مردم حرکت میکنیم.
* با اینکه میگویند جنگ پایان دیپلماسی است موافق نیستم. دیپلماسی حتی در زمان جنگ هم متوقف نمیشود. اما به نظرم وظیفه اول دیپلماسی این است که مانع از بروز تهدید و جنگ شود. دیپلماسی به معنای تلاشی سنگین یا نبردی جدی در حوزه متفاوتی از تعامل است.
*درباره برجام فکر میکنم لازم است دنیا اجازه ندهد که برجام نقض نشود و ما باید این روند را تقویت کنیم. اما ما که نمیتوانیم عقلانیت طرف مقابل را تضمین کنیم، کما اینکه کشورهای غربی به ویژه ایالات متحده از این نوع تصمیمات غیرعقلانی درباره ایران در گذشته داشتهاند. به همین دلیل برای این مرحله نیز در برجام طراحی و پیشبینیهایی انجام گرفته است.
*اگر تمام قطعنامههای شورای امنیت را نگاه کنید، حتی یک مورد پیدا نمیکنید که در آن نظر کشوری که قطعنامه دربارهاش صادر شده است را بپرسند و آن را به عنوان راهکار خروج از قطعنامه نیز قید کرده باشند. اما در قطعنامه ۲۲۳۱ به شکل صریح به موضع ایران که در صورت بازگشت تحریمها، ایران نیز اجرای برجام را متوقف خواهد کرد اشاره و به آن استناد شده است. در صحنه عمل نیز با تلاشی که همکاران ما در سازمان انرژی اتمی داشتند، توانستیم این زمینه را فراهم کنیم که اگر طرف مقابل بخواهد برجام را لغو کند نه به شرایط گذشته، بلکه به شرایط بهتر یعنی نه با IR-۱ بلکه با R-۶ یا IR-۸ به غنیسازی ادامه دهیم و این را طرف مقابل به لحاظ سیاسی و حقوقی به خوبی میداند.
*برای مانع شدن از آثار مثبت این گزارش خیلی فضاسازی منفی کردند، چون نمیتوانستند برجام را نقض کنند از این رو نیاز بود پایبندی ایران به برجام را به کنگره اعلام کنند ولی در کنار آن فضاسازی منفی درباره موضوعات غیرمرتبط با برجام را هم انجام دادند.
*من احساس میکنم با توجه به سابقه اجرای برجام در این مدت و تعهدات برجامی که به عهده آمریکاست، آنها متوقف کردن اجرای تحریمها را تمدید خواهند کرد.
* ظریف سال ۹۲ نسبت به ظریف سال ۹۶ پیرتر شده است. تجربه بیشتری پیدا کرده است و انشاءالله عاقلتر شده است.
خبر روز را با جامعه خبر دنبال کنید./
