تفسیر بستری برای گفتمان
پایگاه خبری جامعه خبر/یادداشت روز/ زکیه سعیدی دانشجوی کارشناسی ارشد روزنامه نگاری دانشگاه علامه طباطبایی : دهه شصت میلادی بود که گفتمان از واژه های پر کاربرد و بحث برانگیز سال های اخیر وارد علوم انسانی شد و فیلسوفان و نظریه پردازان بسیاری درباره مفهوم و کارکرد آن دیدگاه های مختلفی مطرح کردند. به باور میشل فوکو فیلسوف و جامعه شناس فرانسوی گفتمان نقطه تلاقی و محل گردهمایی قدرت و دانش است. فوکو هر دانشی را در هر دوره خاص تاریخی، مجموعه ای از قواعد و قوانین ایجابی و سلبی می داند که مشخص می کند درباره چه موضوع هایی نمی توان بحث کرد و همین قواعد، گفتمان آن رشته خاص در آن دوره تاریخی را رقم می زند اما کاربرد گفتمان که در دهه های اخیر وارد ادبیات سیاسی کشور و رکن چهارم دموکراسی یعنی رسانه ها از جمله روزنامه شده چیست و چگونه از طریق تفسیر رویدادها گفتمان شکل می گیرد؟
دکتر عباس اسدی از اساتید صاحب نظر در این زمینه معتقد است بسیاری از مسائلی که در یک جامعه به صورت « گفتمان» در می آیند مسایلی هستند که از سوی رسانه ها به خصوص رسانه های عمده(جریان اصلی) در آن جامعه یا خارج از آن جامعه برجسته شده و مورد تحلیل و تفسیر های مکرر قرار می گیرد. به بیانی واضح تر هر گفتمانی، هویت خود را در بستر تفسیرها کسب می کند و همین که تفسیرهای رویداد ارائه شد گفتمان متولد می شود.
عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی در مقاله نقش روزنامه نگاری در زایش و تکامل یک گفتمان بعد از تعریف و سابقه شکل گیری گفتمان در جهان به اهمیت تفسیر در روزنامه نگاری بعد از انتشار خبر یک رویداد می پردازد و آن را محصول کاوش و تامل مفسران در رویدادها و یکی از اشکال انعکاس آگاهی ها اجتماعی می داند و اعتقاد دارد تفسیر ها خاستگاه زایش و تولید گفتمان ها در جوامع است چراکه تفسیر به درون رویداد نقب می زنند، آن را می سنجند، هستی اش را می کاوند، گذشته و حالش را بررسی می کنند، آینده را در پیش رو تصویر و با بحث و بررسی درباره یک رویداد، آن را به یک مسئله روز و گفتمان تبدیل می کنند. دکتر اسدی جایگاه ایدلوژی در تفسیر ها را هم نادیده نگرفته و بخشی از مقاله را به این موضوع اختصاص داده و تاکید کرده تفسیرها نه تنها منشور گذر تمامی مفاهیم ایدلوژیک هستند بلکه خود، کانون تمرکز و ذخیره گاه ایدلوژی نیز به حساب می آیند به همین دلیل گاهی منافع گروهی مانع برخی از بررسی ها و اکتشافات می شود.
اما نکته مهم دیگری که در مقاله دکتر اسدی مطرح شده قبض و بسط گفتمان در روزنامه نگاری است که در جوامع مختلف وجود دارد. تردیدی نیست در جامعه کم سواد و توسعه نیافته بیشتر قبض گفتمان روی می دهد و این موضوع با آزادی رزونامه نگاران و رسانه ها رابطه عکس دارد در حالی که در جوامع اهل مطالعه و برخوردار از توسعه یافتگی فرهنگی و سیاسی که ارتباطات مکتوب بر ارتباطات شفاهی غلبه دارد بسط گفتمان رخ می دهد. عضو هیئت علمی دانشگاه علامه طباطبایی در بخش پایانی مقاله اش به عوامل برون سازمانی و درون سازمانی موثر در قبض و بسط گفتمان در روزنامه نگاری اشاره می کند که بافت قدرت سیاسی کشورها، اپوزیسون برون مرزی، روابط ساسی کشورها، سازمان های غیر دولتی، مقررات و قوانین مطبوعاتی، سندیکاها و گروه های حرفه ای، سازمان بین المللی و ژئوپولیتیک کشورها از عوامل برون سازمانی و خط مشی رسانه ها، مالکیت رسانه ها، سابقه فعالیت و میزان حرفه ای بودن روزنامه نگاران، میزان آشنایی به زبان های خارجی، نفوذ و اعتبار رسانه ها و روزنامه نگاران و زمان انتشار خبر از عوامل درون سازمانی است. در حقیقت مقاله فوق که در کتاب روزنامه نگاری در جهان معاصر نویسنده به چاپ رسیده نگاهی نو به روزنامه نگاران می دهد تا چگونه برای رسیدن به گفتمان ها مانند خیلی از رسانه های حرفه ای جهان نقد و تفسیر را جدی تر بگیرند.
اخبار روز را با جامعه خبر بخوانید. /
